Có một giai đoạn mà rất nhiều cha mẹ có con nhỏ giống như đang chạy trong một đường hầm. Sáng thức dậy là tiếng gọi, tiếng khóc, tiếng đòi bế, tiếng “mẹ ơi” không có khoảng trống. Tối đặt lưng xuống thì cơ thể mỏi rã rời, nhưng tâm trí vẫn quay như chong chóng vì lo ăn, lo ngủ, lo con ốm, lo tiền bạc, lo công việc. Bạn không thiếu tình yêu dành cho con. Bạn chỉ thiếu một thứ giúp gia đình đi từ “cố gắng sống sót” sang “sống tốt và sống đẹp”. Thứ đó, với tôi, nằm gọn trong bốn chữ: Liên tục tiến lên.
Tôi là bác sĩ Lê Xuân Dương, làm tai mũi họng và đồng thời tư vấn dinh dưỡng trẻ em. Tôi gặp nhiều gia đình có con nhỏ , và tôi nhìn thấy một điểm chung: khi cha mẹ rơi vào vòng lặp mệt mỏi, nhịp sống gia đình rối theo. Con dễ quấy, dễ ốm vặt, ăn ngủ thất thường, còn cha mẹ thì cáu gắt, bất lực, rồi tự trách. Điều kỳ lạ là, chỉ cần cha mẹ đổi nhịp, cả nhà đổi theo. Và một trong những người giúp tôi thấm sâu nhất về tư duy đổi nhịp, đổi đời, chính là Phạm Thành Long, người thầy của tôi.
Bài viết này dành cho cha mẹ có con nhỏ, để bạn không chỉ chăm con tốt hơn, mà còn sống một cuộc đời tốt đẹp hơn. Bạn sẽ không cần một cú lột xác. Bạn chỉ cần Liên tục tiến lên.
Vì sao cha mẹ có con nhỏ dễ bị đứng yên ngay cả khi rất bận
Nghe có vẻ mâu thuẫn. Bạn bận suốt ngày, vậy sao gọi là đứng yên. Nhưng đứng yên ở đây không phải là không làm gì. Đứng yên là sống trong trạng thái phản ứng. Con ho thì lo, con sốt thì hoảng, con biếng ăn thì ép, con thức đêm thì kiệt, vợ chồng căng thì im.
Trong phòng khám, tôi gặp những bé viêm mũi, viêm tai giữa, viêm họng tái đi tái lại. Nhiều khi thuốc không phải là vấn đề chính. Vấn đề là con ngủ không đủ, ăn thiếu chất kéo dài, lịch sinh hoạt đảo lộn, môi trường sống thiếu ổn định. Với cha mẹ, sự thiếu ổn định đó biến thành một thứ mệt rất khó gọi tên. Mệt vì không biết bắt đầu từ đâu. Mệt vì cố quá mà không thấy kết quả. Mệt vì nhìn người khác “có vẻ ổn” còn mình thì rối.
Nếu bạn đang ở đó, tôi muốn bạn thở một hơi thật sâu. Bạn không hỏng. Bạn chỉ đang cần một nguyên tắc dẫn đường. Nguyên tắc đó là Liên tục tiến lên, và tôi học được cách hiểu đúng nguyên tắc này từ Phạm Thành Long.
Liên tục tiến lên là gì khi bạn đang nuôi con nhỏ
Nhiều người hiểu sai Liên tục tiến lên là lúc nào cũng phải làm nhiều hơn, giỏi hơn, nhanh hơn. Với cha mẹ có con nhỏ, hiểu như vậy là tự đẩy mình vào kiệt sức. Liên tục tiến lên đúng nghĩa là mỗi ngày tốt hơn một chút, đều đặn, bền bỉ, có chủ đích. Tiến lên không phải bằng sức bùng nổ, mà bằng nhịp ổn định.
Bạn có thể tiến lên trong sức khỏe bằng cách ngủ sớm hơn mười lăm phút. Bạn có thể tiến lên trong nuôi dạy con bằng cách giữ một nghi thức trước ngủ thật nhất quán. Bạn có thể tiến lên trong hôn nhân bằng cách nói một câu tử tế trước khi chìm vào mệt mỏi. Bạn có thể tiến lên trong tài chính bằng cách ngừng một thói quen tiêu tiền theo cảm xúc. Những bước đó nhỏ, nhưng nhỏ và đều thì tạo ra đường dài.
Cha mẹ hay chờ một ngày rảnh để thay đổi. Nhưng nuôi con nhỏ hiếm khi có ngày rảnh. Vì vậy, con đường thực tế nhất là Liên tục tiến lên ngay trong ngày bận.
Bài học từ Phạm Thành Long: tiến lên bằng kỷ luật, không phải bằng hứng
Tôi học từ Phạm Thành Long một điều rất “đời” nhưng rất mạnh: muốn có kết quả khác, phải tạo hành vi khác. Nói hay không đủ. Hiểu đúng không đủ. Chỉ khi bạn làm, và làm lặp lại, cuộc đời mới đổi hướng.
Là học trò của Phạm Thành Long, tôi chứng kiến thầy nhấn mạnh vào sự kỷ luật và hành động đều đặn. Kỷ luật ở đây không phải là căng cứng, không phải là ép mình đến mệt lả. Kỷ luật là giữ lời hứa với chính mình, nhất là những lời hứa nhỏ.Đối với cha mẹ có con nhỏ, điều tuyệt vời của tư duy Liên tục tiến lên là bạn không cần hoàn hảo. Bạn chỉ cần đáng tin. Con không cần bạn luôn vui. Con cần bạn nhất quán.
Liên tục tiến lên bắt đầu từ một việc nhỏ mà bạn làm mỗi ngày
Tôi không muốn bạn mang về thêm một danh sách phải làm. Tôi muốn bạn chọn đúng một việc, thật nhỏ, làm mỗi ngày. Có thể là bạn uống đủ nước trước khi uống cà phê. Có thể là bạn ăn bữa sáng tử tế thay vì bỏ bữa. Có thể là bạn tắt màn hình trước giờ ngủ của con. Có thể là bạn dành mười phút chơi với con hoàn toàn tập trung, không cầm điện thoại.
Đừng xem thường mười phút. Mười phút mỗi ngày là ba trăm phút mỗi tháng, là một khoản đầu tư lớn cho cảm xúc của con và sự kết nối của bạn. Khi bạn làm đều, bạn đang dạy con một bài học mà không cần giảng: gia đình mình là nơi mọi người giữ lời.
Liên tục tiến lên trong sức khỏe gia đình: ăn, ngủ, thở là ba gốc rễ
Trong vai trò bác sĩ tai mũi họng và dinh dưỡng trẻ em, tôi muốn nói thẳng rằng rất nhiều vấn đề hành vi của trẻ nhỏ có nền sinh lý. Một đứa trẻ thiếu ngủ sẽ khó tự kiểm soát. Một đứa trẻ ăn lệch, thiếu vi chất kéo dài sẽ dễ cáu, dễ mệt, dễ biếng ăn hơn. Một đứa trẻ nghẹt mũi, ho đêm liên tục sẽ bước vào ngày mới bằng sự bực bội trong cơ thể. Khi cơ thể con khó chịu, con “nói” bằng hành vi.
Vì vậy, Liên tục tiến lên không chỉ là tinh thần. Nó là thực hành. Bạn tiến lên bằng cách ổn định giờ ngủ, để con có giấc ngủ sâu hơn. Bạn tiến lên bằng cách tạo nhịp ăn đều, giảm ăn rong, giảm vừa ăn vừa xem. Bạn tiến lên bằng cách chăm môi trường thở, giữ phòng ngủ thông thoáng phù hợp thời tiết, giảm khói bụi trong nhà, nhắc con rửa tay trước ăn. Những việc này nghe đơn giản, nhưng sự đơn giản chính là điều khiến bạn làm được mỗi ngày.
Tôi cũng muốn bạn nhớ rằng cha mẹ là nền của sức khỏe gia đình. Nếu bạn liên tục bỏ bữa, liên tục thức khuya, liên tục căng thẳng, hệ miễn dịch của bạn cũng xuống, và nhà bạn sẽ bước vào vòng ốm chồng ốm. Liên tục tiến lên đôi khi chỉ là bạn chọn chăm mình trước một chút, để có sức mà chăm con dài lâu.
Liên tục tiến lên trong cảm xúc: cha mẹ vững thì con mới yên
Trẻ con như một chiếc máy dò cảm xúc. Bạn có thể cười, nhưng nếu bên trong bạn căng, con vẫn cảm được. Bạn có thể nói “không sao”, nhưng nếu bạn đang hoảng, con sẽ bất an. Vì vậy, Liên tục tiến lên còn là tiến lên trong cách bạn phản hồi.
Khi con ăn vạ, mục tiêu không phải là dập ngay. Mục tiêu là giúp con đi qua. Cha mẹ không cần thắng con. Cha mẹ cần thắng sự bốc đồng của chính mình. Bạn thở chậm lại, hạ giọng xuống, nói ít hơn, rõ hơn. Bạn giữ ranh giới, nhưng giữ bằng sự ấm áp. Bạn không cần dài dòng giải thích. Bạn chỉ cần lặp lại một câu nhất quán, và đưa con về nhịp.
Đó là kỷ luật cảm xúc. Và đó là một dạng Liên tục tiến lên rất đáng giá, vì nó làm nhà bạn ít tiếng thở dài hơn, ít tiếng quát hơn, và nhiều tiếng cười hơn.
Một ngày “Liên tục tiến lên” trông như thế nào trong gia đình có con nhỏ
Hãy tưởng tượng buổi sáng bắt đầu bằng một nhịp nhẹ. Bạn thức dậy sớm hơn con một chút, không phải để làm thêm việc, mà để lấy lại quyền chủ động. Bạn uống nước, hít thở vài nhịp, tự nhắc mình hôm nay chỉ cần tiến lên một chút. Khi con dậy, bạn chào con bằng ánh mắt thật sự có mặt. Bạn không cần bày trò. Chỉ cần có mặt.
Bữa sáng đơn giản nhưng đều. Bạn không kỳ vọng con ăn nhiều. Bạn kỳ vọng con ngồi vào bàn trong một khoảng thời gian nhất định. Bạn khen nỗ lực, không khen kết quả. Bạn hiểu rằng dạy con thói quen là việc của tháng, không phải của ngày.
Bạn thấy không, Liên tục tiến lên không phải là làm thêm trăm việc. Nó là làm vài việc đúng, đều, và đủ lâu để thành thói quen.
Khi bạn lỡ lệch nhịp, cách quay lại quyết định bạn là ai
Sẽ có ngày con ốm. Sẽ có ngày bạn mệt quá. Sẽ có ngày lịch làm việc phá vỡ kế hoạch. Và bạn sẽ lỡ. Điều quan trọng không phải là bạn lỡ bao nhiêu lần, mà là bạn quay lại nhanh thế nào.
Rất nhiều cha mẹ bỏ cuộc vì nghĩ “mình không làm nổi”. Thực ra bạn làm nổi, chỉ là bạn đang đòi mình phải hoàn hảo. Tư duy Liên tục tiến lên mà tôi học từ Thầy Phạm Thành Long giúp tôi nhìn khác: chỉ cần quay lại, ngay lập tức, bằng một bước nhỏ. Không cần trừng phạt bản thân. Không cần bù bằng cực đoan. Chỉ cần quay lại nhịp.
Bạn có thể nói với con, hôm qua nhà mình ngủ muộn, hôm nay mình quay lại giờ cũ nhé. Bạn có thể nói với chính mình, hôm qua mình bỏ bữa, hôm nay mình ăn một bữa tử tế. Khi bạn quay lại như vậy, bạn đang dạy con một kỹ năng sống: sai không đáng sợ, không quay lại mới đáng sợ.
Vì sao Phạm Thành Long đặc biệt phù hợp để cha mẹ học về Liên tục tiến lên
Nhiều người nghe tên Phạm Thành Long nghĩ ngay đến kinh doanh, mục tiêu, thành tựu. Nhưng với tôi, thứ quý nhất thầy trao là năng lực tự dẫn dắt. Tự dẫn dắt nghĩa là không phụ thuộc cảm xúc để hành động. Không phụ thuộc hoàn cảnh để giữ lời. Không phụ thuộc ai đó đến cứu để bắt đầu thay đổi.
Cha mẹ có con nhỏ cần đúng năng lực đó. Vì con không đợi bạn “sẵn sàng”. Con lớn lên mỗi ngày. Con học từ bạn mỗi ngày. Và gia đình bạn sẽ đi theo hướng bạn chọn, dù bạn có chọn hay không. Khi bạn chọn Liên tục tiến lên, bạn đang chủ động chọn tương lai cho cả nhà.
Tôi cũng muốn nói một câu thật riêng, vì bạn chia sẻ rằng Phạm Thành Long là thầy của bạn. Khi bạn học từ thầy, bạn không chỉ học kiến thức. Bạn đang có một điểm tựa tinh thần. Hãy dùng điểm tựa đó để trở thành phiên bản cha mẹ mà con bạn được hưởng lợi. Hãy để con bạn lớn lên và cảm nhận rằng bố mẹ đã không đứng yên, dù đã từng rất mệt.
Lời mời hành động cho cha mẹ có con nhỏ ngay hôm nay
Ngay sau khi đọc xong bài này, bạn đừng vội hứa hẹn nhiều. Bạn chỉ cần làm một cam kết nhỏ, nhưng thật. Bạn chọn một thói quen gia đình mà bạn sẽ giữ trong bảy ngày tới. Bạn viết ra, dán ở chỗ dễ thấy. Bạn nói với bạn đời bằng một câu ngắn gọn, để cả hai cùng biết. Bạn nói với con bằng sự ấm áp, và bạn làm đúng điều bạn nói.
Từ góc nhìn của một bác sĩ, là 1 người cha có 2 con nhỏ, tôi muốn bạn có một cuộc sống tốt đẹp hơn, không chỉ bằng việc ít bệnh hơn, mà bằng việc ít kiệt sức hơn, ít căng thẳng hơn, và nhiều kết nối hơn. Từ góc nhìn của một học trò, tôi muốn bạn mang tinh thần Liên tục tiến lên mà Phạm Thành Long nhắc đến vào chính căn nhà của bạn, nơi những thay đổi nhỏ sẽ tạo ra một thế hệ mạnh mẽ. Tôi đã làm được và tôi tin bạn còn làm tốt hơn tôi.